Wprowadzenie. Zanieczyszczenie gleb metalami ciężkimi stanowi istotne zagrożenie dla produktywności rolnictwa oraz bezpieczeństwa żywnościowego, co wymaga stosowania skutecznych technologii rekultywacji. Pomimo rosnącego zainteresowania innowacyjnymi metodami odtwarzania gleb, ich efektywność ekonomiczna oraz skuteczność porównawcza pozostają niewystarczająco zbadane. Celem niniejszego badania jest ocena środowiskowej i ekonomicznej efektywności trzech innowacyjnych metod rekultywacji gleb (fitoremediacji, bioremediacji oraz stabilizacji chemicznej) w warunkach Obwodu Kijowskiego na Ukrainie.
Wyniki i wnioski. Badanie oparto na danych eksperymentalnych z trzech jednorodnych obiektów rolniczych o powierzchni 1 ha, monitorowanych w latach 2023 ÷ 2024. Stabilizacja chemiczna okazała się najskuteczniejszą metodą przywracania równowagi kwasowo-zasadowej gleby, powodując wzrost pH o 57,8 % (z 4,5 do 7,1) w ciągu 12 miesięcy, podczas gdy fitoremediacja wykazała najsłabszy efekt (+15,6 %). W zakresie zwiększenia zawartości węgla organicznego w glebie najlepsze wyniki uzyskano dzięki bioremediacji (+28 %), natomiast stabilizacja chemiczna przyniosła wzrost jedynie o 10 %. Jeśli chodzi o redukcję metali ciężkich, stabilizacja chemiczna była najbardziej efektywna, zmniejszając zawartość kadmu o 45 % oraz ołowiu o 50 %, podczas gdy fitoremediacja charakteryzowała się najniższą skutecznością (kadm: –18 %, ołów: –22 %). Z ekonomicznego punktu widzenia bioremediacja okazała się najbardziej korzystną metodą, generując dodatni zysk netto (3250 UAH/ha) oraz osiągając stopę zwrotu z inwestycji na poziomie 24,1 %, co wskazuje na pełny zwrot kosztów w ciągu jednego roku. Fitoremediacja skutkowała ujemnym zyskiem netto (–1 400 UAH/ha) oraz ROI na poziomie –10,6 %, natomiast stabilizacja chemiczna przyniosła minimalny zysk (200 UAH/ha) przy ROI wynoszącym jedynie 1,45 %. Uzyskane wyniki potwierdzają, że innowacyjne metody rekultywacji gleb są ekonomicznie uzasadnione i stanowią perspektywną strategię odnowy gleb rolniczych na Ukrainie. Bioremediacja zapewnia optymalną równowagę pomiędzy efektywnością środowiskową a opłacalnością ekonomiczną, natomiast stabilizacja chemiczna gwarantuje największą redukcję zanieczyszczenia metalami ciężkimi.