Wprowadzenie. Działania wojenne w południowej Ukrainie spowodowały poważną degradację gleb rolniczych, prowadząc do obniżenia ich żyzności, zaburzenia struktury, zanieczyszczenia oraz wzrostu zasolenia. Zmiany te zagrażają zrównoważonemu rozwojowi produkcji warzyw i owoców oraz bezpieczeństwu żywnościowemu regionu. Dotychczasowe badania podkreślają potrzebę stosowania zintegrowanych podejść do rekultywacji, jednak nadal brakuje eksperymentalnie zweryfikowanych, kompleksowych metod łączących działania biologiczne, agrotechniczne i melioracyjne. Celem pracy była ocena procesów degradacji gleb oraz porównanie skuteczności trzech strategii ich odtwarzania – minimalnej interwencji, rekultywacji biologicznej oraz kompleksowej rekultywacji – w rzeczywistych warunkach gospodarstw rolnych w obwodach chersońskim, mikołajowskim i zaporoskim.
Wyniki i wnioski. Wstępna analiza gleb wykazała istotny spadek ich żyzności: zawartość próchnicy obniżyła się do 2,1 % (w porównaniu z 3,4 % w próbach kontrolnych), azotu do 0,12 %, fosforu do 58 mg/kg, a potasu do 82 mg/kg, przy jednoczesnym wzroście zagęszczenia gleby i spadku jej przepuszczalności wodnej. Spośród badanych metod minimalna interwencja przyniosła ograniczone efekty (wzrost próchnicy do 2,3 %; efekt odtworzenia ≈ 12 %). Rekultywacja biologiczna zapewniła umiarkowaną poprawę (próchnica do 2,8 %; efekt ≈ 55 %), co potwierdza znaczenie materii organicznej i aktywności mikroorganizmów. Najwyższą skuteczność wykazała kompleksowa rekultywacja, łącząca działania biologiczne, chemiczne i fizyczne, która zwiększyła zawartość próchnicy do 3,2 % i osiągnęła 84 % efektu odtworzenia. Podejście to istotnie poprawiło również bilans składników pokarmowych, zmniejszyło zasolenie oraz przywróciło strukturę gleby. Wyniki potwierdzają, że stosowanie wyłącznie nawożenia mineralnego jest niewystarczające w przypadku gleb zdegradowanych, natomiast zintegrowane technologie zapewniają szybszą i bardziej stabilną regenerację. Badanie podkreśla znaczenie lokalnie dostosowanych, wielokomponentowych strategii rekultywacji jako podstawy powojennej odbudowy rolnictwa oraz długoterminowej produktywności gleb.